Το «Μπλε Κύμα» πνίγει τον Trump. Τι φέρνει η παλίρροια;

Η ήττα του Trump, η επιστροφή των Δημοκρατικών και τα μηνύματα μιας ευρύτερης πολιτικής μεταβολής στη Δύση. Οι ενδιάμεσες εκλογές του 2026 στις ΗΠΑ δεν αποτελούν απλώς μια κοινοβουλευτική ανατροπή. Αποτυπώνουν τη δυσαρέσκεια απέναντι στην οικονομική πολιτική, τον πόλεμο και την πολιτική διακυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ αναδεικνύουν νέες δυνάμεις στο εσωτερικό του Δημοκρατικού Κόμματος. Την ίδια στιγμή, οι εξελίξεις στη Βραζιλία, τη Σερβία και οι κοινωνικές κινητοποιήσεις στην Ευρώπη επαναφέρουν στο προσκήνιο το ερώτημα κατά πόσο η πολιτική κυριαρχία της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς βρίσκεται μπροστά σε μια νέα περίοδο αμφισβήτησης.

Αντριανός Χαραλάμπους

11/5/20261 min read

1. Εισαγωγή: Μια πολιτική ανατροπή στις Ηνωμένες Πολιτείες

Το εκλογικό σώμα των Ηνωμένων Πολιτειών έστειλε ένα σαφές πολιτικό μήνυμα προς τον Λευκό Οίκο. Στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026, οι Δημοκρατικοί πέτυχαν μια ευρείας έκτασης εκλογική νίκη, ανακτώντας τον έλεγχο και των δύο νομοθετικών σωμάτων του Κογκρέσου και ανατρέποντας τις πολιτικές ισορροπίες που είχαν διαμορφωθεί μετά την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ.

Αυτό που αρχικά αναμενόταν να αποτελέσει μια δύσκολη εκλογική αναμέτρηση για τους Δημοκρατικούς εξελίχθηκε σε μια ευρύτερη αποδοκιμασία της Ρεπουμπλικανικής διακυβέρνησης. Η έκταση των απωλειών των Ρεπουμπλικανών, αλλά και η γεωγραφική διασπορά των δημοκρατικών νικών, καθιστούν το αποτέλεσμα ιδιαίτερα σημαντικό για την αμερικανική πολιτική σκηνή.

Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τουλάχιστον 54 έδρες στη Γερουσία έναντι 44 των Ρεπουμπλικανών, ενώ τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα (05/11, 11πμ) τους δίνουν τουλάχιστον 240 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων, με μερικές αναμετρήσεις να παραμένουν υπό καταμέτρηση. Παράλληλα, σημείωσαν σημαντικές επιτυχίες στις εκλογές κυβερνητών, μεταξύ άλλων σε πολιτείες που αποτελούσαν παραδοσιακά προπύργια των Ρεπουμπλικανών.

Η πολιτική σημασία του αποτελέσματος υπερβαίνει, ωστόσο, την αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών. Ο ίδιος ο Τραμπ είχε επιλέξει να προσωποποιήσει την εκλογική αναμέτρηση, καλώντας επανειλημμένα τους υποστηρικτές του να ψηφίσουν σαν να βρισκόταν ο ίδιος στο ψηφοδέλτιο. Με αυτή την επιλογή, μετέτρεψε τις ενδιάμεσες εκλογές σε μια άτυπη αξιολόγηση της προεδρίας του.

Κατά συνέπεια, η ήττα των Ρεπουμπλικανών δεν μπορεί εύκολα να αποσυνδεθεί από την πολιτική του ίδιου του προέδρου. Ο Τραμπ είχε ταυτίσει την εκλογική τύχη του κόμματός του με την προσωπική του πολιτική επιρροή και, ως εκ τούτου, ανέλαβε ο ίδιος σημαντικό μέρος της ευθύνης για το αποτέλεσμα.

Η αναμέτρηση πραγματοποιήθηκε σε ένα ιδιαίτερα επιβαρυμένο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον. Η παρατεταμένη ακρίβεια, η στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν, οι αντιπαραθέσεις γύρω από τη δημοσιοποίηση των αρχείων της υπόθεσης Έπσταϊν, η διεύρυνση των οικονομικών ανισοτήτων και η αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στην πολιτική εξουσία αποτέλεσαν βασικά στοιχεία του προεκλογικού σκηνικού.

Την ίδια στιγμή, η Δημοκρατική Παράταξη εμφανίστηκε με μια ανανεωμένη πολιτική δυναμική, στην οποία η προοδευτική και σοσιαλιστική πτέρυγα διαδραμάτισε περισσότερο εμφανή ρόλο. Η εκλογική της επιτυχία, ωστόσο, δεν συνιστά αυτομάτως ιδεολογική μεταστροφή του αμερικανικού εκλογικού σώματος προς τον σοσιαλισμό. Αναδεικνύει, περισσότερο, τη δυνατότητα συγκρότησης μιας ευρύτερης αντιπολιτευτικής συμμαχίας γύρω από ζητήματα οικονομικής ασφάλειας, κοινωνικής προστασίας και θεσμικής λογοδοσίας. Αξίζει όμως να αναρωτηθούμε: πως αλλιώς θα μπορούσε να γίνει αυτή η μεταστροφή αν δεν στηριζόταν σε προοδευτικές και φιλολαϊκές πολιτικές;

Το ερώτημα που προκύπτει, επομένως, δεν αφορά μόνο την πολιτική επιβίωση του Τραμπ κατά το δεύτερο μισό της θητείας του. Αφορά και την κατεύθυνση προς την οποία κινείται η αμερικανική κοινωνία, καθώς και το κατά πόσο οι εξελίξεις στις ΗΠΑ αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής αναδιάταξης στη Δύση.

2. Τι είναι οι ενδιάμεσες εκλογές και ποια η σημασία της Βουλής και της Γερουσίας;

Για να γίνει κατανοητή η έκταση της εκλογικής ανατροπής, χρειάζεται να εξεταστεί η θεσμική αρχιτεκτονική του αμερικανικού πολιτικού συστήματος.

Οι ενδιάμεσες εκλογές (midterm elections) διεξάγονται στο μέσο της τετραετούς προεδρικής θητείας. Δεν αφορούν την εκλογή προέδρου, αλλά την ανανέωση της σύνθεσης του Κογκρέσου, δηλαδή του ομοσπονδιακού νομοθετικού σώματος των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το Κογκρέσο αποτελείται από δύο σώματα: τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία.

Η Βουλή των Αντιπροσώπων (House of Representatives) αποτελείται από 435 εκλεγμένα μέλη, τα οποία εκπροσωπούν τις εκλογικές περιφέρειες των πολιτειών. Η κατανομή των εδρών γίνεται αναλογικά με τον πληθυσμό κάθε πολιτείας, ενώ οι βουλευτές εκλέγονται για διετή θητεία. Ως εκ τούτου, το σύνολο των εδρών της Βουλής ανανεώνεται σε κάθε εκλογική αναμέτρηση.

Η Βουλή διαθέτει σημαντικές αρμοδιότητες σε ζητήματα φορολογίας και δημόσιων δαπανών, ενώ έχει την αποκλειστική εξουσία να κινεί διαδικασίες παραπομπής του προέδρου και άλλων ομοσπονδιακών αξιωματούχων μέσω της διαδικασίας του impeachment - μια εξουσία που διαθέτει η Βουλή και στην Κύπρο, αλλά με πολύ πιο περιορισμένες δυνατότητες εφαρμογής.

Η Γερουσία (Senate) αποτελείται από 100 μέλη, με κάθε πολιτεία να εκπροσωπείται από δύο γερουσιαστές, ανεξαρτήτως πληθυσμού. Οι γερουσιαστές εκλέγονται για εξαετή θητεία και οι εκλογές διεξάγονται τμηματικά, ώστε περίπου το ένα τρίτο των εδρών να ανανεώνεται κάθε δύο χρόνια.

Η Γερουσία διαθέτει ιδιαίτερα σημαντικές αρμοδιότητες ως προς τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας. Εγκρίνει τους ανώτατους κυβερνητικούς διορισμούς, συμπεριλαμβανομένων των ομοσπονδιακών δικαστών, ενώ συμμετέχει στην επικύρωση διεθνών συνθηκών, για τις οποίες απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων.

Η διάκριση μεταξύ των δύο σωμάτων έχει ουσιαστική πολιτική σημασία. Η απώλεια της Βουλής από ένα κυβερνών κόμμα μπορεί να περιορίσει τη δυνατότητά του να προωθήσει νομοθετικές πρωτοβουλίες και να το εκθέσει σε κοινοβουλευτικές έρευνες. Η απώλεια της Γερουσίας δημιουργεί επιπλέον περιορισμούς στον διορισμό αξιωματούχων και δικαστών και μεταβάλλει τις ισορροπίες σε ζητήματα θεσμικού ελέγχου.

Στην αμερικανική προεδρική δημοκρατία, ο πρόεδρος δεν εξαρτάται από την εμπιστοσύνη του Κογκρέσου για να παραμείνει στην εξουσία. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησής του εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη συνεργασία των δύο σωμάτων. Η κατάκτηση, συνεπώς, και των δύο σωμάτων από τους Δημοκρατικούς δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική πολιτική πραγματικότητα για τον Τραμπ. Η προεδρία του παραμένει θεσμικά ισχυρή, αλλά η δυνατότητά του να κυβερνά χωρίς ουσιαστικούς κοινοβουλευτικούς περιορισμούς έχει πλέον εκλείψει. Με βάση αυτά τα δεδομένα μάλλον θα χρειαστεί να στραφεί σε διακυβέρνηση μέσω διαταγμάτων, κάτι που αναμένεται να βλάψει ακόμη περισσότερο την εικόνα του.

3. Τι συνέβη στις κάλπες; Η γεωγραφία και η κοινωνιολογία της εκλογικής ανατροπής

Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο των εκλογών του 2026 ήταν η γεωγραφική έκταση της δημοκρατικής επικράτησης. Δεν επρόκειτο απλώς για ενίσχυση των ποσοστών του κόμματος σε πολιτείες όπου παραδοσιακά υπερέχει, αλλά για σημαντική διείσδυση σε περιοχές με μακρά ιστορία εκλογικής κυριαρχίας των Ρεπουμπλικανών.

Η Γερουσία προσφέρει χαρακτηριστικά παραδείγματα. Πριν από τις εκλογές, οι Ρεπουμπλικανοί διέθεταν πλειοψηφία 53 έναντι 47 εδρών. Οι Δημοκρατικοί χρειάζονταν τέσσερις επιπλέον έδρες για να ανακτήσουν τον έλεγχο, διατηρώντας παράλληλα τις δικές τους. Κατάφεραν, τελικά, να ανατρέψουν τουλάχιστον επτά ρεπουμπλικανικές έδρες.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι νίκες στο Τέξας, στη Νότια Καρολίνα και στο Κάνσας. Στο Τέξας, ο Τζέιμς Ταλαρίκο επικράτησε του Ρεπουμπλικανού Κεν Πάξτον, τερματίζοντας μια 38χρονη περίοδο κυριαρχίας των Ρεπουμπλικανών στις εκλογές της Γερουσίας. Παράλληλα, η Τζίνα Χινοχόσα επικράτησε του κυβερνήτη Γκρεγκ Άμποτ, εξασφαλίζοντας στους Δημοκρατικούς μια δεύτερη ιδιαίτερα σημαντική νίκη στην ίδια πολιτεία. Στο Κάνσας, ο Άνταμ Χάμιλτον επικράτησε του εν ενεργεία γερουσιαστή Ρότζερ Μάρσαλ, καταγράφοντας μια ανατροπή ιστορικής σημασίας για μια πολιτεία που είχε να εκλέξει Δημοκρατικό γερουσιαστή από το 1932!

Στη Νότια Καρολίνα, η Άνι Άντριους επικράτησε της Ρεπουμπλικανής Ντάρλιν Γκράχαμ, σε μια αναμέτρηση που είχε ήδη προκαλέσει εσωκομματικές αντιδράσεις στους Ρεπουμπλικανούς λόγω του τρόπου με τον οποίο προέκυψε η υποψηφιότητα της τελευταίας. Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν επίσης σημαντικές νίκες στην Αϊόβα, στο Μέιν, στο Οχάιο και στη Βόρεια Καρολίνα, ενώ διατήρησαν τις δικές τους έδρες σε πολιτείες όπου οι Ρεπουμπλικανοί προσδοκούσαν να ανατρέψουν τις ισορροπίες.

Ιδιαίτερης συμβολικής και πολιτικής σημασίας ήταν και η εκλογή του Δημοκρατικού Abdulrahman Mohamed El-Sayed στη Γερουσία, στην πολιτεία του Μίσιγκαν. Ο 42χρονος πολιτικός, γιος Αιγύπτιων μεταναστών και πρώην αξιωματούχος στον τομέα της δημόσιας υγείας, έγινε ο πρώτος μουσουλμάνος που εκλέγεται στη Γερουσία των ΗΠΑ. Η επικράτησή του απέναντι στον Ρεπουμπλικανό Mike Rogers δεν αποτελεί μόνο μια σημαντική νίκη για την προοδευτική πτέρυγα των Δημοκρατικών· αποκτά ευρύτερη σημασία σε μια προεκλογική περίοδο κατά την οποία η θρησκευτική και πολιτισμική του ταυτότητα βρέθηκε στο επίκεντρο συχνά ισλαμοφοβικών και ρατσιστικών επιθέσεων από τον Donald Trump και τους πολιτικούς του συμμάχους.

Η κοινωνιολογική διάσταση του αποτελέσματος είναι εξίσου σημαντική.

Σύμφωνα με τις αρχικές δημοσκοπήσεις εξόδου (exit polls), οι νεότερες ηλικίες μετακινήθηκαν με ιδιαίτερα έντονο τρόπο προς τους Δημοκρατικούς. Οι ψηφοφόροι κάτω των 30 ετών φέρονται να υποστήριξαν τους Δημοκρατικούς υποψηφίους για τη Βουλή με ποσοστό περίπου 72%, έναντι 25% για τους Ρεπουμπλικανούς.

Αξιοσημείωτη είναι η μεταβολή μεταξύ των νεαρών ανδρών (κυρίως μη λευκών), μιας ομάδας στην οποία ο Τραμπ είχε καταγράψει σημαντικά κέρδη στις προεδρικές εκλογές του 2024. Οι αρχικές εκτιμήσεις καταγράφουν εντυπωσιακή μετατόπιση προς τους Δημοκρατικούς, με αποτέλεσμα μια εκλογική συμμαχία που είχε αποδειχθεί σημαντική για την επανεκλογή του Τραμπ να εμφανίζει πλέον σοβαρές ρωγμές.

Οι ανεξάρτητοι ψηφοφόροι, οι γυναίκες και οι ισπανόφωνοι Αμερικανοί συνέβαλαν επίσης σημαντικά στη διαμόρφωση του αποτελέσματος. Ειδικότερα, η ψήφος των ισπανόφωνων ψηφοφόρων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η διείσδυση του Τραμπ σε αυτή την κοινωνική ομάδα το 2024 είχε αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της εκλογικής του επιτυχίας. Το 2026, όμως, σημαντικό μέρος αυτών των ψηφοφόρων φαίνεται να επέστρεψε στη Δημοκρατική Παράταξη, με την αμφιλεγόμενη δράση του ICE και την οικονομική δυσαρέσκεια να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.

Παράλληλα, η εκλογική υπεροχή των Δημοκρατικών στα προάστια, όπου συγκεντρώνεται ένα ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος, περιόρισε τις δυνατότητες των Ρεπουμπλικανών να αντισταθμίσουν τις απώλειές τους στις αστικές περιοχές, εκεί όπου έχασαν συντριπτικά - ενδεικτικά έχασαν με 48-3 στην Καλιφόρνια για τις έδρες της Βουλής!

4. Γιατί συνέβη; Οι πολιτικές και κοινωνικές αιτίες της ήττας των Ρεπουμπλικανών

Η εκλογική ανατροπή δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν και μόνο παράγοντα. Πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας συσσώρευσης πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών αντιφάσεων, οι οποίες αποδυνάμωσαν σταδιακά την εκλογική βάση του Τραμπ.

Τρεις παράγοντες ξεχωρίζουν: η πολιτική και οικονομική διαχείριση της κυβέρνησης, η ανάδειξη μιας πιο δυναμικής προοδευτικής πτέρυγας στο εσωτερικό των Δημοκρατικών και, τέλος, η ίδια η προεκλογική στρατηγική του προέδρου.

Α. Η πολιτική του Τραμπ: Πόλεμος, ακρίβεια, ανισότητες και θεσμική αμφισβήτηση

Ο πόλεμος στο Ιράν και η αντίφαση του America First

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της προεκλογικής περιόδου ήταν η στρατιωτική εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν. Η δεύτερη προεδρική θητεία του Τραμπ είχε αρχικά στηριχθεί σε μια πολιτική ρητορική που έδινε έμφαση στην εθνική κυριαρχία, στην αποφυγή νέων στρατιωτικών εμπλοκών και στην προτεραιότητα των εσωτερικών οικονομικών αναγκών των Αμερικανών. Η παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση με το Ιράν δημιούργησε μια εμφανή αντίφαση μεταξύ αυτής της πολιτικής ταυτότητας και των επιλογών της κυβέρνησης.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίστηκαν στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής. Η αστάθεια στην περιοχή, οι επιπτώσεις στις ενεργειακές αγορές και η αύξηση των τιμών των καυσίμων συνέβαλαν στην επιδείνωση της οικονομικής πίεσης που αντιμετώπιζαν τα αμερικανικά νοικοκυριά. Ο πόλεμος συνδέθηκε έτσι άμεσα με ζητήματα καθημερινής οικονομικής επιβίωσης: το κόστος μετακίνησης, τις τιμές των προϊόντων, τις μεταφορές και την παραγωγή.

Η εκλογική του διάσταση έγινε ιδιαίτερα εμφανής μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς απέδωσε ευθέως την ήττα των Ρεπουμπλικανών στον πόλεμο, γράφοντας χαρακτηριστικά ότι «ο λόγος που χάσαμε είναι ο πόλεμος». Ο ίδιος ο Τραμπ αναγνώρισε ότι η σύγκρουση και οι αυξημένες τιμές των καυσίμων επηρέασαν το εκλογικό αποτέλεσμα, χωρίς ωστόσο να αμφισβητήσει την απόφαση για τη στρατιωτική εμπλοκή.

Είναι σημαντικό εδώ να μην παραμεριστούν οι λόγοι που οι ΗΠΑ μπήκαν σε αυτό τον πόλεμο. Η παρατεταμένη και έντονη πίεση του εβραϊκού λόμπι (που χρηματοδότησε τεράστιο τμήμα της προεκλογικής του Trump) και η προσπάθεια για αντιπερισπασμό από τα Epstein Files, είναι οι βασικοί λόγοι που αποδίδονται. Αρα η δυσαρέσκεια επενδύεται έμμεσα και εκεί.

Η ακρίβεια και η αποτυχία της οικονομικής υπόσχεσης

Αν ο πόλεμος στο Ιράν αποτέλεσε έναν από τους πλέον ορατούς παράγοντες δυσαρέσκειας, η οικονομία ήταν το ευρύτερο πεδίο στο οποίο εκδηλώθηκε η απογοήτευση των ψηφοφόρων.

Η εκλογική επιτυχία του Τραμπ το 2024 στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό στην υπόσχεση ότι θα βελτίωνε την οικονομική κατάσταση των Αμερικανών. Η ακρίβεια, το κόστος στέγασης και η πίεση στα εισοδήματα είχαν ήδη διαμορφώσει ένα περιβάλλον δυσαρέσκειας απέναντι στην προηγούμενη κυβέρνηση. Δύο χρόνια αργότερα, όμως, ένα σημαντικό μέρος των πολιτών δεν αισθανόταν ότι η οικονομική του κατάσταση είχε βελτιωθεί ή ακόμα χειρότερα, έχει επιδεινωθεί.

Σύμφωνα με τα αρχικά στοιχεία των δημοσκοπήσεων εξόδου που παρουσίασε το CBS, περίπου το 79% των ψηφοφόρων δήλωσε ότι ο πληθωρισμός επιβαρύνει την οικογένειά του, ενώ το 44% ανέφερε ότι η οικονομική του κατάσταση είχε επιδεινωθεί τα τελευταία δύο χρόνια. Μόλις το 18% δήλωσε ότι είχε βελτιωθεί.

Οι δασμολογικές πολιτικές αποτέλεσαν επιπλέον πεδίο αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση παρουσίασε τον προστατευτισμό ως μέσο ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής και προστασίας των Αμερικανών εργαζομένων. Ωστόσο, το αυξημένο κόστος εισαγωγών και οι επιπτώσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες ενίσχυσαν την οικονομική αβεβαιότητα. Πολλές φορές μάλιστα ξένες οικονομίες φάνηκαν να ενισχύονται όταν μετέφεραν τα συμφέροντα τους σε άλλες χώρες - μια στροφή που δεν μπορεί να είναι απλά προσωρινή.

Η πολιτική αντιπαράθεση επικεντρώθηκε, συνεπώς, όχι μόνο στο εάν οι δασμοί μπορούν να ενισχύσουν μακροπρόθεσμα την αμερικανική βιομηχανία, αλλά και στο ποιος επωμίζεται το άμεσο κόστος αυτών των επιλογών και μάλιστα μακροπρόθεσμα. Εκεί μάλιστα φαίνεται και το παγκόσμιο κόστος των πολιτικών μιας χώρας που αναπόφευκτα επηρεάζει την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα. Με διαχειρίσεις όπως του Trump υποφέρει όλη η υφήλιος.

Φορολογικές ελαφρύνσεις, κοινωνικές περικοπές και οικονομικές ανισότητες

Η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης προκάλεσε αντιδράσεις και εξαιτίας της κατανομής των φορολογικών ωφελημάτων. Ο νόμος One Big Beautiful Bill Act, που υπέγραψε ο Τραμπ τον Ιούλιο του 2025, περιλάμβανε σημαντικές φορολογικές ρυθμίσεις, αλλά και περικοπές σε προγράμματα κοινωνικής προστασίας, μεταξύ των οποίων το Medicaid και η επισιτιστική βοήθεια.

Οι Ρεπουμπλικανοί υποστήριξαν ότι η νομοθεσία θα ενίσχυε την οικονομική δραστηριότητα, τις επενδύσεις και την απασχόληση. Οι Δημοκρατικοί, από την άλλη, άσκησαν κριτική στην κατανομή των φορολογικών ωφελημάτων και στις επιπτώσεις των περικοπών για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Η αντιπαράθεση ανέδειξε ένα διαχρονικό πολιτικό ερώτημα: ποιοι ωφελούνται περισσότερο από την οικονομική πολιτική και ποιοι καλούνται να επωμιστούν το κόστος της;

Η μείωση της φορολογίας δεν αποτελεί από μόνη της πολιτική υπέρ των οικονομικά ισχυρότερων, όταν όμως οι φορολογικές ελαφρύνσεις κατανέμονται δυσανάλογα προς τα υψηλότερα εισοδήματα και συνοδεύονται από περιορισμό κοινωνικών υπηρεσιών, τότε το κράτος μεταφέρει το βάρος της δημοσιονομικής προσαρμογής στους πλέον ευάλωτους.

Αυτή ακριβώς η αντίφαση αποτέλεσε ένα από τα βασικά επιχειρήματα της Δημοκρατικής αντιπολίτευσης: η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά μέσω μακροοικονομικών δεικτών, όταν η πρόσβαση στην υγεία, στη στέγαση και στις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες γίνεται δυσκολότερη για μεγάλο μέρος της κοινωνίας - ακόμη ένα βασικό σημείο που πρέπει να μας απασχολήσει στην Κύπρο.

Η συζήτηση περί διαφθοράς συνδέθηκε επίσης με τις δραστηριότητες και τα οικονομικά συμφέροντα του προέδρου και της οικογένειάς του. Σύμφωνα με τη δημοσιογραφική κάλυψη των exit polls, η διαφθορά αναδείχθηκε σε ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα για τους ψηφοφόρους. Η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στην αντίφαση μεταξύ της υπόσχεσης ότι ο Τραμπ θα διοικούσε τη χώρα προς όφελος των πολιτών και της αντίληψης ότι η πολιτική εξουσία μπορούσε να λειτουργεί προς όφελος προσωπικών ή οικογενειακών συμφερόντων.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει οικονομική ανασφάλεια. Η αντίληψη ότι οι πολιτικά ισχυροί μπορούν να αποκομίζουν οικονομικά οφέλη ενώ οι υπόλοιποι πολίτες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις βασικές τους ανάγκες μπορεί να διαβρώσει την εμπιστοσύνη όχι μόνο προς μια κυβέρνηση, αλλά προς τους ίδιους τους δημοκρατικούς θεσμούς.

Η υπόθεση Έπσταϊν και η πολιτική λογοδοσία

Ένα ακόμη ζήτημα που επηρέασε το πολιτικό περιβάλλον ήταν η αντιπαράθεση γύρω από τα αρχεία της υπόθεσης Τζέφρι Έπσταϊν. Η υπόθεση έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της δημόσιας καχυποψίας απέναντι στη σχέση οικονομικής ισχύος, πολιτικής επιρροής και θεσμικής ατιμωρησίας.

Οι υποσχέσεις για διαφάνεια, η δημοσιοποίηση εγγράφων και οι αντιπαραθέσεις γύρω από τη διαχείριση του υλικού δημιούργησαν ένα πεδίο πολιτικής πίεσης για την κυβέρνηση που αρνείται δραστικά τον έλεγχο, ενώ αντιμετωπίζει βάσιμες κατηγορίες. Το ζήτημα αξιοποιήθηκε επίσης στην προεκλογική αντιπαράθεση, με Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς να ανταλλάσσουν κατηγορίες σχετικά με τη στάση τους απέναντι στη δημοσιοποίηση των αρχείων, με τους δεύτερους να προσπαθούν να μεταθέσουν την προσοχή είτε με μικροπολιτικά τεχνάσματα, είτε με σημαντικότερα, όπως ο πόλεμος στο Ιράν.

Η υπόθεση ενίσχυσε τη δημόσια συζήτηση γύρω από την ισότητα απέναντι στον νόμο και την πεποίθηση ότι οι οικονομικά ισχυροί διαθέτουν συχνά προνομιακή πρόσβαση στην πολιτική εξουσία. Η αντίφαση ήταν ιδιαίτερα επιβαρυντική για μια κυβέρνηση που είχε οικοδομήσει την πολιτική της ταυτότητα γύρω από την υπόσχεση καταπολέμησης της διαφθοράς και της απομάκρυνσης των κατεστημένων συμφερόντων από την εξουσία.

Β. Η προοδευτική και σοσιαλιστική ανασύνταξη των Δημοκρατικών

Η δεύτερη σημαντική παράμετρος αφορά τις πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό του Δημοκρατικού Κόμματος.

Για χρόνια, η παράταξη χαρακτηριζόταν από την αντιπαράθεση μεταξύ μιας πιο κεντρώας, θεσμικής ηγεσίας και μιας ολοένα ισχυρότερης προοδευτικής πτέρυγας, η οποία ζητούσε βαθύτερες οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Οι εκλογές του 2026 προσέφεραν στην προοδευτική αυτή πτέρυγα την ευκαιρία να αποδείξει ότι δεν αποτελεί απλώς μια εσωκομματική τάση, αλλά μια πολιτική δύναμη με πραγματική εκλογική απήχηση.

Η πολιτική δυναμική που είχε αναπτυχθεί μέσα από την καμπάνια του Ζόχραν Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής πολιτικής συζήτησης. Η έμφαση στην προσιτή στέγαση, στις δημόσιες υπηρεσίες, στην οικονομική ανισότητα και στον περιορισμό της επιρροής των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων ανέδειξε μια εναλλακτική πολιτική γλώσσα.

Η παρουσία πέντε υποψηφίων που υποστηρίχθηκαν από τους Democratic Socialists of America και εξελέγησαν στη Βουλή των Αντιπροσώπων αποτελεί σημαντική εξέλιξη για το συγκεκριμένο πολιτικό ρεύμα. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική παρουσία σοσιαλιστών που συνδέονται με την οργάνωση στην ιστορία της. (Πηγή: NPR, 4 Νοεμβρίου 2026).

Ανάμεσα στις πολιτικές φυσιογνωμίες που ξεχώρισαν βρίσκονται η Κλερ Βαλντές, η Νταριαλίσα Άβιλα Σεβαλιέ και ο Ντόναβαν ΜακΚίνεϊ. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η εκλογή του Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ στη Γερουσία του Μίσιγκαν, ο οποίος γίνεται ο πρώτος μουσουλμάνος γερουσιαστής στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εκλογή του εντάσσεται στην ευρύτερη ενίσχυση της προοδευτικής πτέρυγας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι πολιτικές του θέσεις ταυτίζονται με εκείνες των Δημοκρατικών Σοσιαλιστών.

Η πολιτική σημασία αυτών των εξελίξεων βρίσκεται κυρίως στο περιεχόμενο της ατζέντας που προωθούν:

  • Καθολική και οικονομικά προσιτή υγειονομική περίθαλψη.

  • Ενίσχυση των εργασιακών δικαιωμάτων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων.

  • Δημόσιες πολιτικές για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.

  • Δικαιότερη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου και της υπερσυγκέντρωσης οικονομικής ισχύος.

  • Ενίσχυση των δημόσιων επενδύσεων στην παιδεία και στις κοινωνικές υπηρεσίες.

  • Ισχυρότερη περιβαλλοντική προστασία και αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

  • Περιορισμός της επιρροής των μεγάλων εταιρικών συμφερόντων στη χάραξη δημόσιας πολιτικής.

Το Δημοκρατικό Κόμμα βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα κρίσιμο στρατηγικό δίλημμα: θα επιχειρήσει να ανακτήσει το πολιτικό κέντρο μέσα από μια επιστροφή στη μετριοπαθή, θεσμική πολιτική ή θα αξιοποιήσει τη δυναμική των προοδευτικών υποψηφίων για να διαμορφώσει μια πιο συνεκτική κοινωνική και οικονομική εναλλακτική;

Η απάντηση θα επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την πορεία προς τις προεδρικές εκλογές του 2028.

Γ. Ο Τραμπ ως κεντρικός πρωταγωνιστής της προεκλογικής ήττας

Ο τρίτος παράγοντας αφορά την ίδια την προεκλογική στρατηγική του προέδρου.

Ο Τραμπ επέλεξε να προσωποποιήσει την εκλογική αναμέτρηση, καλώντας επανειλημμένα τους ψηφοφόρους να αντιμετωπίσουν τις ενδιάμεσες εκλογές ως δημοψήφισμα για την προεδρία του. Η στρατηγική αυτή ήταν απολύτως συνεπής με το πολιτικό μοντέλο που έχει οικοδομήσει: την ταύτιση της πολιτικής παράταξης με την προσωπική του ηγεσία.

Η επιλογή αυτή, όμως, εμπεριείχε και σημαντικό εκλογικό ρίσκο. Εφόσον ο ίδιος ζητούσε από τους ψηφοφόρους να αξιολογήσουν τους Ρεπουμπλικανούς μέσα από το πρίσμα της δικής του προεδρίας, η δυσαρέσκεια απέναντί του μπορούσε να μετατραπεί σε ψήφο κατά των υποψηφίων του κόμματός του. Οι αρχικές δημοσκοπήσεις εξόδου του CBS κατέγραψαν ποσοστό αποδοχής της προεδρίας του περίπου 38%, ενώ περίπου έξι στους δέκα ψηφοφόρους δήλωσαν ότι ο Τραμπ αποτέλεσε παράγοντα στην επιλογή τους για τη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Η ρητορική του προέδρου επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στις προσωπικές επιθέσεις, στις κατηγορίες κατά των πολιτικών αντιπάλων και στην αναπαραγωγή της διαρκούς σύγκρουσης με τους θεσμούς και τα μέσα ενημέρωσης. Μια τέτοια στρατηγική μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική στην κινητοποίηση ενός συμπαγούς εκλογικού πυρήνα. Δεν εξασφαλίζει, όμως, την υποστήριξη των ανεξάρτητων ψηφοφόρων ή των κοινωνικών ομάδων που ενδιαφέρονται πρωτίστως για την οικονομική τους κατάσταση.

Μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι Ρεπουμπλικανοί θα είχαν επικρατήσει εάν ο ίδιος ήταν υποψήφιος. Παράλληλα, απέδωσε μέρος της ευθύνης στην ποιότητα ορισμένων υποψηφίων, παρότι είχε στηρίξει σημαντικό αριθμό από αυτούς. Η αντίφαση είναι εμφανής: όταν η προεδρική δημοφιλία αξιοποιείται ως βασικό εργαλείο προεκλογικής κινητοποίησης, δεν μπορεί εύκολα να αποσυνδεθεί από τις εκλογικές συνέπειες όταν το αποτέλεσμα είναι αρνητικό. Οι ενδιάμεσες εκλογές ανέδειξαν, επομένως, τα όρια ενός πολιτικού μοντέλου που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην προσωποποίηση της εξουσίας και στην ταύτιση ενός ολόκληρου κόμματος με έναν πολιτικό ηγέτη.

5. Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και την προεδρία Τραμπ;

Η άμεση συνέπεια των εκλογών είναι η διαμόρφωση μιας νέας περιόδου διαιρεμένης διακυβέρνησης. Ο Τραμπ θα πρέπει πλέον να συνεργαστεί με ένα Κογκρέσο που ελέγχεται από την αντιπολίτευση.

Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει το τέλος της προεδρίας του ούτε συνεπάγεται ότι οι Δημοκρατικοί μπορούν να ανατρέψουν αυτομάτως τις πολιτικές του. Ο πρόεδρος διατηρεί σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες και το αμερικανικό σύστημα δεν επιτρέπει την άμεση απομάκρυνσή του εξαιτίας μιας εκλογικής ήττας του κόμματός του. Ωστόσο, οι πολιτικοί περιορισμοί που αντιμετωπίζει είναι πλέον σημαντικοί.

Πρώτον, οι Δημοκρατικοί αποκτούν τον έλεγχο της νομοθετικής ατζέντας και των κοινοβουλευτικών επιτροπών. Μπορούν να εμποδίσουν την προώθηση σημαντικών κυβερνητικών νομοσχεδίων, να απαιτήσουν αλλαγές στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό και να χρησιμοποιήσουν τις ελεγκτικές τους αρμοδιότητες για να εξετάσουν τις αποφάσεις της εκτελεστικής εξουσίας.

Δεύτερον, η κοινοβουλευτική εποπτεία αναμένεται να αποτελέσει κεντρικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Η διαχείριση της υπόθεσης Έπσταϊν, οι οικονομικές δραστηριότητες της οικογένειας Τραμπ, οι δημόσιες δαπάνες και οι αποφάσεις για τον πόλεμο στο Ιράν αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο των ερευνών και δεν αποκλείεται να οδηγήσει τον ίδιο τον πρόεδρο σε νέες δικαστικές περιπέτειες. Η νέα πλειοψηφία της Βουλής έχει επίσης τη δυνατότητα να κινήσει διαδικασίες για τρίτο impeachment. Για την απομάκρυνση του προέδρου, καθώς για την καταδίκη απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων στη Γερουσία, που είναι μάλλον αδύνατο να εξασφαλιστεί.

Τρίτον, η ήττα ενδέχεται να επιταχύνει τη συζήτηση για την πολιτική διαδοχή στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών. Η κυριαρχία του Trump στο κόμμα βασίστηκε στην ικανότητά του να καθορίζει την πολιτική του ταυτότητα και να επηρεάζει την επιλογή υποψηφίων. Οι απώλειες του 2026 δημιουργούν πλέον πιέσεις για επανεξέταση αυτής της στρατηγικής. Η δημόσια απόδοση ευθυνών από τον JD Vance στον πόλεμο του Ιράν αποτελεί χαρακτηριστική ένδειξη ότι οι εσωκομματικές αντιπαραθέσεις ενδέχεται να ενταθούν. Παράλληλα, η απόφαση του Mike Johnson να μην επιδιώξει εκ νέου την ηγεσία της κοινοβουλευτικής ομάδας των Ρεπουμπλικανών προμηνύει μια περίοδο εσωτερικής αναδιάταξης.

Τέταρτον, οι Δημοκρατικοί βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με την ευθύνη της διακυβέρνησης και όχι μόνο της αντιπολίτευσης. Η εκλογική νίκη αποτελεί αποτέλεσμα της δυσαρέσκειας απέναντι στην κυβέρνηση, αλλά δεν συνιστά κατ' ανάγκην αποδοχή κάθε πτυχής του Δημοκρατικού προγράμματος. Η επόμενη διετία θα αποτελέσει μια δοκιμασία πολιτικής αξιοπιστίας. Οι Δημοκρατικοί θα πρέπει να αποδείξουν ότι μπορούν να μετατρέψουν τις εκλογικές υποσχέσεις σε συγκεκριμένες πολιτικές για το κόστος ζωής, την υγεία, τη στέγαση και την κοινωνική προστασία.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν ο Τραμπ αποδυναμώθηκε. Είναι εάν οι Δημοκρατικοί μπορούν να αξιοποιήσουν την ευκαιρία για να διαμορφώσουν μια πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.

6. Οι συνέπειες για την Ευρώπη και την Κύπρο

Οι πολιτικές συνέπειες της αμερικανικής εκλογικής ανατροπής δεν περιορίζονται στην Ουάσιγκτον. Για την Ευρώπη, το αποτέλεσμα δημιουργεί νέες δυνατότητες αλλά και σημαντικές αβεβαιότητες.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν περάσει μεγάλο μέρος της δεύτερης προεδρικής θητείας του Τραμπ προσπαθώντας να προσαρμοστούν σε μια ολοένα πιο απρόβλεπτη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι διαφωνίες για τους δασμούς, τις αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ, την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή έχουν δημιουργήσει αβεβαιότητα ως προς τη συνέχεια της διατλαντικής συνεργασίας.

Η επικράτηση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο προσφέρει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έναν ισχυρότερο θεσμικό συνομιλητή στην Ουάσιγκτον. Ωστόσο, θα ήταν λανθασμένο να θεωρηθεί ότι η αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών θα οδηγήσει αυτομάτως σε αλλαγή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο πρόεδρος εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό φορέα άσκησης της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Το Κογκρέσο μπορεί να ασκεί έλεγχο, να επηρεάζει τη χρηματοδότηση και να περιορίζει ορισμένες κυβερνητικές επιλογές, αλλά δεν μπορεί από μόνο του να καθορίσει τη συνολική κατεύθυνση της αμερικανικής διπλωματίας.

Επιπλέον, η ίδια η Δημοκρατική Παράταξη βρίσκεται σε διαδικασία ιδεολογικής αναδιαμόρφωσης. Οι προοδευτικές και οι μετριοπαθείς τάσεις της δεν έχουν πάντοτε τις ίδιες προσεγγίσεις σε ζητήματα του ΝΑΤΟ, της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, της Μέσης Ανατολής και των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ευρώπη, επομένως, δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη την επιστροφή στο προηγούμενο μοντέλο διατλαντικών σχέσεων και δεν πρόκειται να το πράξει. Η στρατηγική αυτονομία της δεν πρέπει να εξαρτάται από το ποιο κόμμα ελέγχει την Ουάσιγκτον. Οι διαδικασίες για ανεξαρτητοποίηση από τη δυσανάλογη επιρροή των ΗΠΑ στα ευρωπαϊκά δεδομένα με στροφή προς άλλες αγορές, αλλά και ενίσχυση της αυτονομίας ξεκίνησε εδώ και καιρό, το εγχείρημα όμως δεν είναι εύκολο, ειδικά κάτω από μια ευρωπαϊκή ηγεσία που δικαιολογημένα διέπεται από αμφισβήτηση.

Ουκρανία, ΝΑΤΟ και Μέση Ανατολή

Σε σχέση με την Ουκρανία, η νέα πλειοψηφία του Κογκρέσου μπορεί να ενισχύσει τη θεσμική πίεση υπέρ της συνέχισης της αμερικανικής εμπλοκής και υποστήριξης. Ωστόσο, οι διαφωνίες στο εσωτερικό των Δημοκρατικών σχετικά με την έκταση και τη μορφή αυτής της βοήθειας δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα. Παράλληλα, οι εσωτερικοί τριγμοί που αντιμετωπίζει η διαχείριση του πολέμου από την κυβέρνηση Ζελένσκι με επιθέσεις σε περιοχές με αμάχους και ενεργειακές βάσεις, αλλά και η σημαντική οικονομική ενίσχυση που έδωσε ο Trump στη Ρωσία με την αγορά καυσίμων και την πλήρη άρση των δασμών, δημιουργούν νέα δεδομένα.

Η εξέλιξη του πολέμου στο Ιράν είναι εξίσου σημαντική για την Ευρώπη. Η ενεργειακή αστάθεια και οι κίνδυνοι για τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς έχουν άμεσες επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Η πολιτική πίεση που δέχεται ο Τραμπ μετά τις εκλογές μπορεί να ενισχύσει τη συζήτηση για επαναξιολόγηση της στρατιωτικής στρατηγικής των ΗΠΑ. Δεν συνεπάγεται, όμως, αυτομάτως τερματισμό της σύγκρουσης. Μιας σύγκρουσης που συνεχώς διαφαίνεται περισσότερο πως δεν ορίζεται από διαφανείς παράγοντες της αμερικανικής πολιτικής.

Η Κύπρος και η στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες

Για την Κύπρο, οι εξελίξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική αναβάθμιση των διμερών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η συνεργασία επεκτείνεται στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, της διαχείρισης κρίσεων, της καταπολέμησης του εγκλήματος, της ενέργειας και της περιφερειακής διπλωματίας - ειδικά με την εμπλοκή της Κυπριακής Δημοκρατίας στην διευρυμένη κρίση στη Μέση Ανατολή και τις ιδιαίτερες σχέσεις που έχει αναπτύξει με το Ισραήλ.

Ο Οδικός Χάρτης Διμερούς Αμυντικής Συνεργασίας για την περίοδο 2024–2029 δημιούργησε ένα θεσμικό πλαίσιο περαιτέρω εμβάθυνσης αυτής της συνεργασίας. Παράλληλα, η ετήσια ανανέωση της αμερικανικής εξαίρεσης από τους περιορισμούς του καθεστώτος ITAR για την Κύπρο αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την πρόσβαση της χώρας σε αμερικανικό αμυντικό εξοπλισμό και υπηρεσίες.

Υπό αυτό το πρίσμα, η εκλογική αλλαγή στην Ουάσιγκτον έχει τουλάχιστον τέσσερις διαστάσεις για τη Λευκωσία:

Πρώτον, αφορά την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αμερικανική πολιτική έναντι της Κύπρου, της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ισραήλ επηρεάζει άμεσα το περιφερειακό περιβάλλον ασφάλειας. Η ενισχυμένη κοινοβουλευτική εποπτεία μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες δυνατότητες συζήτησης για την αμυντική συνεργασία, τις περιφερειακές συμμαχίες και τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στην Τουρκία και το Ισραήλ - δύο συνθήκες που επηρεάζουν με διαμετρικά αντίθετο τρόπο τα εσωτερικά μας.

Δεύτερον, αφορά την ενεργειακή ασφάλεια. Η πολεμική σύγκρουση στο Ιράν ανέδειξε πόσο ευάλωτες παραμένουν οι διεθνείς ενεργειακές αγορές σε γεωπολιτικές κρίσεις. Για την Κύπρο, η οποία επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της στην ενεργειακή συνεργασία της Ανατολικής Μεσογείου, η σταθερότητα της περιοχής είναι καθοριστικής σημασίας. Παράλληλα, επί του εδάφους, η οικονομία μας επηρεάζεται δυσανάλογα σε επίπεδο σπίτι με σπίτι, λόγω της μακροπρόθεσμα κακής ενεργειακής διαχείρισης που δυσχεραίνει περαιτέρω τις προκλήσεις.

Τρίτον, αφορά το Κυπριακό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σημαντικός διπλωματικός παράγοντας στο ζήτημα. Ένα Κογκρέσο με ισχυρότερη διάθεση ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες δυνατότητες κοινοβουλευτικής παρέμβασης σε ζητήματα διεθνούς δικαίου και περιφερειακής ασφάλειας. Αναμένεται ότι μετά από μια περίοδο έντονης αμφισβήτησης της αξίας και της εφαρμοστικότητας του Διεθνούς Δικαίου, που ενισχύθηκε και από τον Νίκο Χριστοδουλίδη σε συνεντεύξεις του σε ξένα μέσα, θα επιστρέψουμε σε μια τάση ενίσχυσης του.

Τέταρτον, αφορά τη σχέση ΗΠΑ–Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ενδεχόμενη ενίσχυση της συνεργασίας σε θέματα κλιματικής πολιτικής, δημοκρατικών θεσμών, τεχνολογίας και διεθνούς συνεργασίας αποτελεί πεδίο στο οποίο η Κύπρος μπορεί να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο. Για ένα μικρό κράτος σε μια γεωπολιτικά ευαίσθητη περιοχή, η συνέπεια της εξωτερικής πολιτικής, η προσήλωση στο διεθνές δίκαιο και η ανάπτυξη πολυδιάστατων διεθνών συνεργασιών παραμένουν σημαντικότερες από τις εκάστοτε πολιτικές ισορροπίες στην Ουάσιγκτον.

7. Από τις ΗΠΑ στη Βραζιλία και τη Σερβία: Μια ευρύτερη αμφισβήτηση της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς;

Ίσως η σημαντικότερη διάσταση των αμερικανικών εκλογών αναδεικνύεται όταν αυτές ενταχθούν στο ευρύτερο διεθνές πολιτικό περιβάλλον.

Η νίκη των Δημοκρατικών δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός. Κατά τη διάρκεια του 2026, μια σειρά πολιτικών εξελίξεων σε διαφορετικές ηπείρους αμφισβήτησε την αντίληψη ότι η εκλογική κυριαρχία των δεξιών και ακροδεξιών πολιτικών δυνάμεων αποτελεί μια μη αναστρέψιμη ιστορική τάση.

Η Βραζιλία και η Σερβία προσφέρουν δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα, αν και οι πολιτικές συνθήκες στις δύο χώρες είναι διαφορετικές. Παράλληλα, οι κοινωνικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία, στην Ιταλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες αναδεικνύουν την έκταση της κοινωνικής δυσαρέσκειας απέναντι σε κυβερνητικές και οικονομικές πολιτικές.

Βραζιλία: Η επανεκλογή Λούλα και η ήττα της πολιτικής κληρονομιάς Μπολσονάρου

Στις 25 Οκτωβρίου 2026, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα εξασφάλισε μια ιστορική τέταρτη, μη συνεχόμενη προεδρική θητεία, επικρατώντας του γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρο, γιου του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρο.

Η νίκη του Λούλα αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η πολιτική πόλωση στη Βραζιλία και η ισχυρή παρουσία του μπολσοναρικού κινήματος. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο είχε καταγράψει ισχυρή επίδοση στον πρώτο γύρο, αποδεικνύοντας ότι η πολιτική κληρονομιά του καταδικασμένου σε 27 χρόνια φυλάκισης του αυταρχικού πατέρα του εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική κοινωνική και εκλογική βάση.

Η νίκη του Λούλα δεν ήρθε με ποσοστά που δείχνουν ότι η κοινωνία της Βραζιλίας έχει ξεπεράσει την πόλωση - μάλλον το αντίθετο. Όταν ο γόνος ενός εγκληματία πλησιάζει να κερδίσει τις εκλογές τα πράγματα δεν μπορεί να είναι ρόδινα. Ακριβώς για αυτό η διακυβέρνηση Lula θα πρέπει να είναι πολύ πιο πειστική και ουσιαστική από την προηγούμενη.

Σερβία: Το φοιτητικό κίνημα αμφισβητεί δεκατέσσερα χρόνια πολιτικής κυριαρχίας

Η Σερβία προσφέρει ένα διαφορετικό, αλλά εξίσου ενδιαφέρον παράδειγμα.

Μετά από δύο χρόνια κινητοποιήσεων, οι οποίες ξεκίνησαν με αφορμή την κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Novi Sad τον Νοέμβριο του 2024, ένα ευρύ φοιτητικό κίνημα εξελίχθηκε σε εθνική πολιτική πρόκληση απέναντι στην κυβέρνηση του Αλεξάντερ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS).

Η τραγωδία, που κόστισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, πυροδότησε μια ευρύτερη κοινωνική αντίδραση γύρω από τη διαφθορά, τη διαχείριση δημόσιων έργων και την έλλειψη θεσμικής λογοδοσίας. Αυτό που ξεκίνησε ως απαίτηση για διαφάνεια και απόδοση ευθυνών εξελίχθηκε σε ένα κίνημα αμφισβήτησης του πολιτικού συστήματος. Φοιτητές, ακαδημαϊκοί, εκπαιδευτικοί, αγρότες και άλλες κοινωνικές ομάδες συμμετείχαν στις διαδηλώσεις και στις καταλήψεις πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.

Στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026, η φοιτητική εκλογική λίστα κατέγραψε μια ιστορική επικράτηση. Σύμφωνα με τα τελικά αποτελέσματα που δημοσίευσε η σερβική εκλογική επιτροπή, η φοιτητική λίστα εξασφάλισε το 53,01% των ψήφων, έναντι 38,98% του συνδυασμού «Αλεξάντερ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία».

Η πολιτική σημασία της εξέλιξης είναι μεγάλη. Ένα κίνημα που δεν συγκροτήθηκε αρχικά ως παραδοσιακό πολιτικό κόμμα κατάφερε να μετατρέψει την κοινωνική κινητοποίηση σε εκλογική δύναμη και να αμφισβητήσει μια πολιτική κυριαρχία δεκατεσσάρων ετών.

Το κίνημα θα πρέπει πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει τα αιτήματα για διαφάνεια και θεσμική μεταρρύθμιση σε αποτελεσματική διακυβέρνηση. Η σερβική περίπτωση, ωστόσο, αναδεικνύει μια ιδιαίτερα σημαντική πολιτική διάσταση: τη δυνατότητα των νεότερων γενεών να αμφισβητήσουν εδραιωμένες πολιτικές εξουσίες, ακόμη και όταν δεν διαθέτουν την παραδοσιακή κομματική υποδομή.

Γαλλία και Ιταλία: Η κοινωνική δυσαρέσκεια επιστρέφει στους δρόμους

Παράλληλα με τις εκλογικές εξελίξεις, η Ευρώπη βιώνει μια περίοδο έντονης κοινωνικής κινητοποίησης.

Στη Γαλλία, οι διαδηλώσεις και οι απεργιακές κινητοποιήσεις έχουν αναδείξει τη δυσαρέσκεια για τις συνθήκες στην παιδεία, το κόστος ζωής, την κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών και την πολιτική κατεύθυνση της χώρας. Οι κινητοποιήσεις πραγματοποιούνται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αμφισβήτησης της πολιτικής τάξης του Εμανουέλ Μακρόν και έντονης πόλωσης ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027. Σε αυτές τις εκλογές και στη σκιά των γεγονότων, η ακροδεξιά της (επίσης καταδικασμένης) Λε Πεν και του Μπαρτελά φαίνεται να ταυτίζεται με την πολιτική αντιμετώπιση του “κεντρώου” Μακρόν, κάτι που αναμένεται να βλάψει και τους δύο.

Στην Ιταλία, στις 30 Οκτωβρίου, δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι, φοιτητές και άλλοι διαδηλωτές συμμετείχαν σε πανεθνική απεργία που προκήρυξε το συνδικάτο USB. Οι κινητοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν σε περισσότερες από 40 πόλεις, με αιτήματα για αύξηση των μισθών, ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών, αντιμετώπιση της ακρίβειας και αντίθεση στην αύξηση των στρατιωτικών δαπανών.

Οι διαδηλώσεις στράφηκαν επίσης εναντίον συγκεκριμένων πολιτικών της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι, όπως την προώθηση του νέου εκλογικού νόμου που φαίνεται ξεκάθαρα ως μια προσπάθεια ενίσχυση της πολιτικής κυριαρχίας του κόμματος της, ενώ ανέδειξαν τη σύνδεση μεταξύ της οικονομικής ανασφάλειας, της στεγαστικής κρίσης, των εργασιακών δικαιωμάτων και της αντίθεσης στην πολεμική κλιμάκωση την οποία υποστηρίζει η κυβέρνηση.

Οι κινητοποιήσεις αυτές συγκεντρώνουν διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις, με διαφορετικές προτεραιότητες. Ωστόσο, αναδεικνύουν ένα κοινό υπόβαθρο δυσαρέσκειας: την επιδείνωση της αγοραστικής δύναμης, την αδυναμία πρόσβασης σε προσιτή στέγαση, την πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες και την αντίληψη ότι οι κυβερνητικές προτεραιότητες δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες μεγάλου μέρους της κοινωνίας - τις ίδιες ανησυχίες δηλαδή που οδήγησαν τους Δημοκρατικούς στην ευρεία επικράτηση ή τους Ρεπουπλικάνους στη συντριπτική τους ήττα.

Μεταβάλλεται η πολιτική τάση στη Δύση;

Οι εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Βραζιλία, στη Σερβία και στους δρόμους των ευρωπαϊκών πόλεων επιτρέπουν μια ευρύτερη πολιτική ανάγνωση. Κατά την τελευταία δεκαετία, τα δεξιά και ακροδεξιά λαϊκιστικά κινήματα κατάφεραν να αξιοποιήσουν τη δυσαρέσκεια απέναντι στην παγκοσμιοποίηση, τις οικονομικές ανισότητες, τη μετανάστευση και την απαξίωση των παραδοσιακών πολιτικών θεσμών. Η επιτυχία τους στηρίχθηκε εν μέρει στην αδυναμία των παραδοσιακών κεντροαριστερών και κεντροδεξιών κομμάτων να διαμορφώσουν πειστικές απαντήσεις σε αυτά τα προβλήματα. Οι ίδιες, όμως, κοινωνικές και οικονομικές αντιφάσεις μπορούν να λειτουργήσουν και προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η οικονομική ανασφάλεια, η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και η δυσαρέσκεια από τις κυβερνητικές επιλογές δεν αποτελούν αποκλειστικά προνόμιο κάποιας ιδεολογικής παράταξης. Η πολιτική τους έκφραση εξαρτάται από τις διαθέσιμες εναλλακτικές, την αξιοπιστία των πολιτικών ηγεσιών και την ικανότητα των κοινωνικών κινημάτων να μετατρέψουν τη δυσαρέσκεια σε συνεκτικό πολιτικό πρόγραμμα.

Η αμερικανική εκλογική ανατροπή είναι ενδεικτική αυτής της διαδικασίας. Οι Δημοκρατικοί δεν στηρίχθηκαν αποκλειστικά στους παραδοσιακούς ψηφοφόρους τους, αλλά κατάφεραν να προσελκύσουν ανεξάρτητους, νεότερους ψηφοφόρους και τμήματα του εκλογικού σώματος που είχαν στηρίξει τον Τραμπ το 2024.

Η Βραζιλία αποδεικνύει ότι μια αριστερή κυβέρνηση μπορεί να διατηρήσει την εκλογική της νομιμοποίηση ακόμη και σε ένα περιβάλλον έντονης πόλωσης. Η Σερβία καταδεικνύει ότι ένα μαζικό κοινωνικό κίνημα, με πρωταγωνιστές τους νέους, μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική πολιτική εναλλακτική. Η Γαλλία και η Ιταλία και σε κάποιο βαθμό η Γερμανία, αναδεικνύουν ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να εκφραστεί μαζικά, πέρα από τα όρια της παραδοσιακής κομματικής πολιτικής.

Δεν πρόκειται, ασφαλώς, για μια ενιαία και συντονισμένη διεθνή πολιτική μετατόπιση. Οι διαφορετικές κοινωνίες έχουν διαφορετικές ιστορικές διαδρομές, θεσμικά χαρακτηριστικά και πολιτικές προτεραιότητες. Ωστόσο, τα γεγονότα του 2026 υποδεικνύουν ότι η πολιτική κυριαρχία της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς δεν είναι ούτε δεδομένη ούτε μη αναστρέψιμη. Η πρόκληση για τις προοδευτικές, σοσιαλδημοκρατικές και σοσιαλιστικές δυνάμεις είναι πλέον να αποδείξουν ότι μπορούν να προσφέρουν κάτι περισσότερο από την εκλογική ήττα των αντιπάλων τους. Οφείλουν να διαμορφώσουν πειστικές πολιτικές για την οικονομική ανισότητα, τη στέγαση, την υγεία, την παιδεία, την εργασία και την κλιματική κρίση. Και αφού έγινε ήδη αναφορά, ας δούμε πως το πράττει ήδη αποτελεσματικά ο Mamdani μέσα σε λίγους μήνες στη Νέα Υόρκη.

Απαιτείται, παράλληλα, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς και η απόδειξη ότι η πολιτική συμμετοχή μπορεί να οδηγήσει σε απτές βελτιώσεις της καθημερινότητας στο εσωτερικό και το εξωτερικό, που είναι πολύ πιο αλληλένδετα από ότι μάλλον αντιλαμβανόμαστε.


Photo Illustration by Victoria Sunday/The Daily Beast/Getty Images

Contact

Questions or feedback? Reach out anytime.

Email

Phone

acharalambous.ce@gmail.com

achara51@ucy.ac.cy

© 2025. All rights reserved.