Η πορεία της Κύπρου προς το φως τζι ο βοσκός ο ψεύτης

Η πορεία της Κύπρου προς το φως τζι ο βοσκός ο ψεύτης

του Αντριανού Χαραλάμπους

O Joseph Nye το 1990 στο βιβλίο του “Η αλλαγή της φύσης της αμερικανικής ισχύος”, εκφράζει την θεώρηση του, πως “ισχύς” ορίζεται η ικανότητα να επηρεάζεις τις επιθυμίες των άλλων. Στο ίδιο βιβλίο διαχώρισε αυτή την ικανότητα επιρροής σε “μαλακή” και “σκληρή” ισχύ (soft / hard power). “Μαλακή ισχύς”, ορίζεται η διαδικασία μέσω τη οποίας ένα κράτος πείθει τα υπόλοιπα κράτη να επιθυμούν αυτό που επιθυμεί το ίδιο - δηλαδή να συμμερίζονται τους στόχους και τις μεθοδεύσεις του. “Σκληρή ισχύς”, ορίζεται η διαδικασία μέσα από την οποία ένα κράτος είτε εξαναγκάζει με βία, είτε απειλεί άλλα κράτη για να συμμεριστούν τους στόχους και τις επιθυμίες του. Και οι δύο έννοιες είναι ρευστές και ευέλικτες - ένα κράτος μπορεί να χρησιμοποιεί και τις δύο μορφές ισχύος κατά το δοκούν ή να μεταμφιέζει την “σκληρή” ως “μαλακή” και το αντίστροφο.

Για παράδειγμα, η αποστολή σημαντικής στρατιωτικής βοήθειας από την Αμερική στο Ισραήλ με την πρόφαση της αντιμετώπισης της Χαμάς, είναι ακριβώς σκληρή ισχύς που καλύπτεται από ένα πέπλο αυτόφωτης νομιμότητας και προσφοράς προς τον “πόλεμο κατά της τρομοκρατίας”. Παράλληλα, οι ίδιες οι ΗΠΑ που στήριξαν και ηθικά και υλικά το Ισραήλ, είναι εκ των κορυφαίων - αν όχι οι κορυφαίες - σε αποστολή βοήθειας προς τον Παλαιστινιακό λαό. Η ικανότητα όμως των ΗΠΑ να παίζουν και στα δύο επίπεδα ισχύος, είναι αρχικά προτέρημα που απολαμβάνουν οι υπερδυνάμεις και σε δεύτερο επίπεδο - υποκρισία. Δεν παύει όμως να είναι μια δράση την οποία μπορεί να επικαλεστεί όταν θα το χρειαστεί.

Ένα κράτος μπορεί να ενισχύσει την σκληρή του ισχύ με την αγορά όπλων, την ανάπτυξη επιθετικής τεχνολογίας, την επεμβατική οικονομική ισχύ και την ικανότητα της απειλής. Σε αντιδιαστολή, με σκοπό να ενισχύσει τη μαλακή του ισχύ ένας διεθνής δρών, οφείλει να αναπτύξει πολιτικές που ευνοούν το περιβάλλον, τον πολιτισμό, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την διπλωματική φερεγγυότητα, το κράτος δικαίου, την επιχειρηματικότητα και το εμπόριο κ.ο.κ. Να αποτελέσει δηλαδή έναν παράγοντα υποδειγματικό και αλώβητο, στον οποίο τα άλλα κράτη από τη μια δεν μπορούν να αντιπαρατεθούν και από την άλλη, έχουν συμφέρον να συμπορεύονται μαζί του.

Όσο και αν στη θεωρία αρχίζει να αμφισβητείται ενεργά η παντοδυναμία τους, είναι ακόμη αυτονόητο πως κορυφαίες και στις δύο μορφές ισχύος είναι οι ΗΠΑ. Κάτω από τις ΗΠΑ όμως, μαίνεται ένας θορυβώδης ανταγωνισμός. Κάθε κράτος θέλει να αναπτύξει την ισχύ της, είτε για να υπερισχύσει, είτε για να προοδεύσει, είτε απλά για να επιβιώσει. Πού βρίσκεται η Κυπριακή Δημοκρατία σε αυτή την εξίσωση;

Πρέπει ή θα έπρεπε να θεωρείται δεδομένο ότι η Κύπρος δεν έχει τη δυνατότητα να εξασκήσει αξιοσημείωτη ή καθοριστική σκληρή ισχύ. Το μέγεθος μας τόσο σε έκταση, όσο σε πληθυσμό και οικονομία το καθιστά μη ρεαλιστικό στόχο. Παράλληλα, η γεωγραφική μας θέση το καθιστά και επικίνδυνο - ένα πάνοπλο κράτος “αστακός” αποτελεί περισσότερο απειλή παρά οχυρό. Κάτω όμως από το status quo της τουρκικής κατοχής και του δικαίου της ανάγκης, αλλά και των ξένων συμφερόντων που εξυπηρετούνται στο έδαφός μας, είμαστε περισσότερο αστακός παρά οτιδήποτε άλλο.

Το γεγονός αυτό εξ υπαρχής θέτει την ήδη εκ φύσεως μικρή Κυπριακή Δημοκρατία σε ακόμη πιο μειονεκτική θέση. Άλλα μικρά κράτη όμως, με τα δικά τους προβλήματα και τις δικές τους δυσμενείς συνθήκες καταφέρνουν να αποτελούν σταθμούς θετικής αναφοράς ανά την Ευρώπη, όπως η Ισλανδία και η Εσθονία. Αν επισκεφτούμε και μελετήσουμε τα παραδείγματά τους, θα εντοπίσουμε πως ο σεβασμός που αντλούν από την παγκόσμια κοινότητα δεν απορρέει απο οποιαδήποτε προσπάθεια προς το εξωτερικό, αλλά από σκληρή δουλειά που έγινε στο εσωτερικό τους. Μάλιστα, οι προσπάθειες αυτές ξεκίνησαν στις πιο σκοτεινές τους εποχές, όταν είχαν φτάσει τόσο χαμηλά που η πορεία προς τα πάνω ήταν μονόδρομος. Η Ισλανδία με νομοθετική και οικονομική αναπροσαρμογή που περιλάμβανε τιμωρία των ενόχων που την έφτασαν στον πάτο, αλλά και έναν καινοτόμο και φιλόδοξο βιομηχανικό σχεδιασμό που στηρίζεται στην αειφορία και τις πράσινες επενδύσεις έφτασε σε λιγότερο από δύο δεκαετίες από έναν ξεχασμένο παγωμένο βράχο, να αποτελεί σήμερα μοντέλο κράτους. Παρομοίως, η Εσθονία κάτω από τη σκιά της καταρριφθείσας Σοβιετικής Ένωσης και την απομονωμένη της γεωγραφική θέση, κατάφερε με σωστό στρατηγικό σχεδιασμό να ανακάμψει από την πλήρη φτώχια και να αποτελεί χώρα ψηλού εισοδήματος και παγκόσμιο φαινόμενο προηγμένης ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

Θα μπορούσε η Κύπρος να είναι σε παρόμοια θέση και πόσο μακριά είμαστε πραγματικά; Τα δεδομένα είναι δυστυχώς πιο προφανή και πιο δυσοίωνα από τι μπορούμε ακροθιγώς να αντιληφθούμε. Η οικονομία μας αποδείχτηκε φούσκα φουσκωμένη με τοξικά αέρια και όσο ξεφουσκώνει δηλητηριάζει τη διεθνή μας εικόνα. Στη θέση και στη φάση που βρισκόμαστε, καμία παραλία, κανένα χαλούμι και κανένας “ανθρωπιστικός διάδρομος” δεν μπορεί να ντύσει τη θεσμική μας γύμνια. Οι σπασμωδικές κινήσεις που γίνονται από μία κυβέρνηση συνεχίστρια των προηγούμενων, προς την επιτέλεση “ενεργού ρόλου” στην φλεγόμενη περιοχή μας με σκοπό να στρέψουμε θετικά τα βλέμματα κατά πάνω μας, γίνονται δεκτές όπως έγιναν δεκτές οι κραυγές του “βοσκού του ψεύτη” για βοήθεια. Οι δεκαετίες της απερίσκεπτης ασυδοσίας, του “απου φάει-έφαεν” και του “σικκιμέ”, μας έχουν φτάσει σε ένα σημείο που μόνο ένα θαύμα μας σώζει. Δεν υπονοώ πως δεν αξίζει να προσπαθούμε - κάθε άλλο! Τα παραδείγματα που παρέθεσα αποδεικνύουν ακριβώς ότι “θαύματα” γίνονται. Για να αλλάξει το αποτέλεσμα όμως πρέπει να αλλάξει και η συνταγή. Για τα επόμενα χρόνια όμως - δυστυχώς - καταδικάσαμε εαυτούς στο ίδιο έργο θεατές. Είμαστε ήδη πολύ βαθιά. Εύχομαι να μεν χρειαστεί να αγγίξουμε την άβυσσο για να γυρίσουμε και να κοιτάξουμε προς τα πάνω - προς το φως.