Η μάσκα που κρύβεις, κάτω απ’ τη μάσκα που φοράς

Έννεν αστείο πλέον (για κάποιους ποτέ δεν ήταν)

του Αντριανού Χαραλάμπους

Όταν ο Φειδίας Παναγιώτου εξελέγει με 71330 ψήφους ευρωβουλευτής πριν 2 περίπου χρόνια, βρέθηκα προ εκπλήξεως. Ενώ θεωρώ τον εαυτό μου αρκετά “ψημένο” σε θέματα πολιτικής και εκλογών (μόλις μερικούς μήνες νωρίτερα είχα ολοκληρώσει την μεταπτυχιακή μου διατριβή στην “Εκλογική Συμπεριφορά της Γενεάς Ζ στην Κύπρο”) θεωρούσα πως δύσκολα θα έσπαγε το “φράγμα” των 20000 ψήφων για να εξασφαλίσει την έδρα.

Ήξερα μέσα μου πως η κρυφή ψήφος είναι δυνατό χαρτί και θεωρούσα τότε - όπως και σήμερα - ότι οι παραδοσιακές δημοσκοπήσεις δύσκολα μπορούν να είναι κάτι περισσότερο από απλά ενδεικτικές. Σίγουρα όχι ακριβείς. Είναι ξεκάθαρο πλέον ότι πολλές και πολλοί ψηφοφόροι αποφασίζουν κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Είναι εξίσου ξεκάθαρο ότι ένα μη αμελητέο ποσοστό των συμμετεχόντων ψεύδονται στις απαντήσεις τους - θεωρώντας πως “στρατηγικά” μπορούν να μεταβάλουν τις ενδείξεις και κατ’ επέκτασιν τα αποτελέσματα...και μέχρι ενός βαθμού, το καταφέρνουν. Τέλος, είναι ξεκάθαρο πως ένα τεράστιο μέρος του πληθυσμού δεν αντιπροσωπεύεται σε αυτές τις διαδικασίες. Χωρίς να υπαινίσσομαι ότι θα μπορούσε όλος ο πληθυσμός να ερωτηθεί, είναι σημαντικό να δούμε τα χαρακτηριστικά των ομάδων που από επιλογή δεν συμμετέχουν σε δημοσκοπήσεις, αλλά και την αντιπροσώπευση της “αποχής” στη διαδικασία, που υπό συνθήκες αγγίζει και το 50%!

Τούτο όμως δεν είναι ακόμα ένα άρθρο ανάλυσης για το πως φτάσαμε να στείλουμε τον κ. Παναγιώτου ως έναν εκ των αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Ευρωκοινοβούλιο. Τούτο είναι ένα κριτικό άρθρο προς την παρουσία του ως πολιτικό πρόσωπο 600 ημέρες μετά την εκλογή του.

Οι προεκλογικές εξαγγελίες

Ως “καινοτόμος” πολιτικός δρων, ο Φειδίας απέφυγε να κάμει πολιτικές εξαγγελίες. Εν υποσχέθηκε ουσιαστικά τίποτε, εκτός του ότι εν να προσπαθήσει να τιμήσει τις ψήφους (ή “τους ψήφους” όπως λαλεί ακόμα) που θα του εμπιστευτούν οι συμπολίτες και οι συμπολίτιδες μας. Κάτι που προσωπικά μου φάνηκε σαν: “Δεν γνωρίζω τίποτα. Δεν δεσμεύομαι για τίποτα. Είμαι ελεύθερος”! Στοχευμένα λέω “ουσιαστικά”, γιατί ενώ δεν υποσχέθηκε κάτι συγκεκριμένο, στην πραγματικότητα υποσχέθηκε κάτι πολλά σημαντικό - ότι “θα αλλάξει την Ευρώπη” και ότι θα κρατήσει την κυπριακή κοινωνία ενήμερη για τις εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και θα της δώσεις και βήμα για τις αποφάσεις.

Το πρώτο ήταν πολύ μεγαλεπήβολο για να είναι αληθινό, ειδικά όμως στα πλαίσια τα οποία έγινε η δέσμευση θα έπρεπε να είναι πιο ξεκάθαρο και το πλάνο και οι ρεαλιστικές προοπτικές για την επιτυχία του. Προς το παρόν, ούτε ολοκληρωμένο πλάνο φαίνεται να υπάρχει ακόμα και παρά τις σποραδικές προσπάθειες για δημιουργία συνεργασιών αλλά ακόμα και ολοκληρωμένης πολιτικής ομάδας είναι πιο ξεκάθαρο πως έπεσαν στο κενό, παρά στο ότι πλησίασαν ποτέ να αποτελέσουν ρεαλιστικό ενδεχόμενο. Το γεγονός ότι μπορούμε να αποδώσουμε αυτή την αστοχία στην απειρία, δεν είναι ελαφρυντικό, αλλά το αντίθετο. Η απειρία πλασαρίστηκε ως πλεονέκτημα ή ως “unique selling point” στη γλώσσα του marketing και στην πορεία όφειλε να επαληθευτεί - κάτι που καθόλου παραδόξως δεν έγινε.

Το δεύτερο που ήταν το κατά τα φαινόμενα ρεαλιστικό, βρίσκεται σε απογοητευτικά επίπεδα. Ως δημοσιογράφος με εμπειρία στους θεσμούς της ΕΕ γνωρίζω πολύ καλά και από πρώτο χέρι πόσο δύσκολο είναι να είσαι συνεχώς “up-to-date" και παράλληλα να πρέπει να ενημερώσεις το κοινό με τρόπο κατανοητό, ελκυστικό και κατανοητό. Ήξερα λοιπόν εξ’ αρχής πόσο δύσκολη αποστολή είχε μπροστά του ο νέος μας ευρωβουλευτής που “ακουστά είχε” την Ευρωπαϊκή Ένωση. Απέφυγα όμως πολύ συνειδητά να σχολιάσω εκτενώς νωρίτερα την παρουσία του, αναγνωρίζοντας το βασικό κατ’ εμέ θετικό του χαρακτηριστικό - το πείσμα και την μεθοδικότητα του. Ήθελα να δω αν μπορούσε να δουλέψει με την ίδια συνέπεια σε “πυκνότητα” ουσιαστικής δουλειάς και χαρακτήρα για να πετύχει τους στόχους του εντός Κοινοβουλίου, όσο και εντός. Και αν πραγματικά περίμενα περισσότερα, θα είχα απογοητευτεί. Ξεκινώντας από επιζήλιες προσπάθειες για επεξήγηση των θεσμών της ΕΕ, επικοινωνώντας πληροφορίες που μπορεί ο καθένας να βρει με ένα απλό google search και σε μορφή video και φάνηκε να κάνει μια σταδιακή μετάβαση σε πιο “σκοτεινά” μονοπάτια όταν πήγε να ασχοληθεί με το lobying, αλλά κάπου εκεί...τελείωσε η μπαταρία. Για τους γνώστες οι πληροφορίες που μετέφερε ήταν παρωχημένες, εν μέρει άκυρες (λόγω έλλειψης κατανόησης θεωρώ και όχι σκοπιμότητας) και στην καλύτερη ημιτελείς. Από την άλλη, η εφαρμογή του “Agora” έδωσε στη δημοσιότητα μόλις 10 δημοσκοπήσεις σε 600 ημέρες, εκ των οποίων οι τρεις ήταν τον Μάιο του 2025 και οι δύο ήταν για προτάσεις μομφής κατά της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (που στο καλό να πάει) - όλες με περιορισμένη πληροφόρηση για να υποβοηθήσει την ενημερωμένη ψήφο.

Πραγματικά λυπούμαι που πρέπει να του αποδώσω μια που τις πιο κομβικές για μένα παρατηρήσεις/συνειδητοποιήσεις από ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία- το “The Crazy Ape” του Ούγκρου νομπελίστα βιοχημικού και αντιφασίστα Albert Szent-Györgyi: “Ο κόσμος απογοητεύεται όταν αντιλαμβάνεται πως ψήφισε πολιτικούς, ενώ χρειάζεται ηγέτες”. Αναλύει ουσιαστικά πως οι πολιτικοί αντί να κόπτονται πως θα οικοδομήσουν έναν καλύτερο κόσμο για το μέλλον, κόπτονται περισσότερο για να εξασφαλίσουν θέση εξουσίας και αφού το πράξουν σταματούν. Εδώ προσθέτω το εξής: Οι πολιτικοί προσπαθούν να πάρουν μερίδιο της προσοχής μας όταν “το σίδερο καίει” - δηλαδή συνήθως σε περιόδους εκλογών. Είναι στο χέρι μας να τους κρατούμε υπόλογους, ειδικά αφού τους εμπιστευτούμε τη ψήφο μας. Και εδώ όμως πάσχει το “φαινόμενο Φεδίας”, αφού στην πλατφόρμα του ακόμα και μετά την εξαγγελία κόμματος μετρά μόλις 7500 μέλη - δηλαδή ουσιαστικά το 90% των ατόμων που ψήφισαν τον κ. Παναγιώτου, δεν είναι μέλη της πλατφόρμας τ

(Περι)Παίζοντας με τα όρια της Ηθικής και της Νομιμότητας

Τούτο το άρθρο έρχεται ταυτόχρονα με μια αύξηση του ελέγχου γύρω από τον ευρωβουλευτή. Θα φτάσω και στην απαράδεχτη διπλή αναφορά σε “πελλούς”, αλλά πρώτα ας κάμουμε μια αναδρομή σε πιο πρακτικά πταίσματα. Υπενθυμίζω την πρόσφατη διαδικασία που έχει ανοιχτεί για πιθανή διασπάθιση δημόσιου χρήματος από την ΕΡΡΟ μετά από ανώνυμη καταγγελία. Αν και ο ίδιος δημόσια αρνήθηκε πως έχει προσεγγιστεί για το θέμα, αυτό που βάσει διαδικασιών ισχύει είναι ότι θα κληθεί σε πιο προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας. Ταυτόχρονα ισχύουν και τα θέματα για την συμμετοχή του σε άτυπη αποστολή στη Ρωσία και εσωτερικά τα ψέματα για τα εισοδήματα του πριν το Ευρωκοινοβούλιο - είτε κρύβει λεφτά, είτε ποτέ δεν τα είχε και έχει αποδειχτεί με 1000 τρόπους.

Αν και ακόμα τίποτε δεν τον έχει φέρει σε τελικό στάδιο αντιμέτωπο με την δικαιοσύνη, δεν σημαίνει ότι η υπόνοιες, οι σαφείς ενδείξεις και οι ίδιες οι προσωπικές του αναφορές/παραδοχές δεν είναι μεμπτές. Ακόμα χειρότερα, εδώ παρατηρούμε και μοτίβα των τελευταίων συναγερμικών κυβερνήσεων - ακροβατούμε στα όρια της νομιμότητας, χωρίς να μας απασχολεί το ηθικό αντίκρισμα, αφού η ανηθικότητα δεν σε βάζει φυλακή. Και το να χρησιμοποιείς κονδύλια της ΕΕ για προσωπικούς σκοπούς και την ιδιωτική σου επιχείρηση από τους φόρους μας μπορεί για κάποιον “αξιοπερίεργο” λόγο να μην είναι μεμπτό κατά τους κανονισμούς της ΕΕ (όπως τους αποδίδει ο κ. Παναγιώτου), αλλά είναι σίγουρα ανήθικο. Το να ψέυδεσαι όμως στο πόθεν έσχες δεν είναι απλά ανηθικότητα...

Οι “πελλοί”, οι Αγνοούμενοι και η “Απολογία”

Πριν ήταν το «Eν τζιαι μόνο εσύ κόρη μου που είσαι ορφανή», τώρα είναι η κατηγορία S14 των Eιδικών Ολυμπιακών. Και στις δύο περιπτώσεις ο κ. Παναγιώτου απολογήθηκε πειστικά σε συναισθηματικό επίπεδο. Οι αναφορές του και στις δύο περιπτώσεις μπήκαν αργά ή γρήγορα στα πλαίσια της αντιμετώπισης των περιπτώσεων από τη δημόσια σφαίρα και από τους θεσμούς.

Σε πρώτο επίπεδο, λέχθηκε: “Ο Φειδίας μιλά όπως μιλούν οι παραπάνω. Εν ο καθρέφτης της κοινωνίας μας.” Και τούτο ήταν και που τα βασικά του πλεονεκτήματα στην προεκλογική. Σε θέσεις αντιπροσώπευσης όμως, δεν στέλνουμε καθρέφτες, αλλά ηγέτες. Αν κάνουμε το πρώτο, θα υποστούμε τις συνέπειες και αν συνεχίσουμε να το δικαιολογούμε, οι συνέπειες θα συνεχίσουν να μας επιβαρύνουν. Σε δεύτερο επίπεδο πολλοί βιάστηκαν να αναρωτηθούν: “Πως είναι δυνατόν να κατακρίνουμε έναν 25χρονο, όταν τόσα χρόνια το κράτος δεν στήριξε ουσιαστικά αυτές τις κοινωνικές ομάδες”. Επιχείρημα βάσιμο σε πρώτη ανάλυση, αλλά σε όλες τις αναγκαία επερχόμενες αναλύσεις, επικίνδυνο και - ας μου επιτραπεί - αφελές. Το κράτος και ο κύριος ευρωβουλευτής είναι δύο διακριτοί πολιτικοί δρώντες με διακριτές ευθύνες. Ο λόγος και η δράση του καθενός φέρουν το δικό τους βάρος και κρίνονται ή θα πρέπει να κρίνονται με ευθύνη και συνέπεια.

Εδώ θα θέσω τη διαφωνία μου με όσα άτομα χειροκρότησαν την ειλικρίνεια του κ. Παναγιώτου στην απολογία του και ειδικότερα με την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πολιτικής Επικοινωνίας στο ΤΕΠΑΚ, Βασιλική Τρίγκα, που έθιξε επιστάμενα την διαχρονική σπανιότητα μιας τέτοιας απολογίας από πολιτικά πρόσωπα. Αν και (δημοσιογραφικά) δεν θα ήταν ηθικά ορθό να κρίνω την ειλικρίνεια του απολογούμενου, θα ήταν παράλειψη να μην την αναλύσω διεξοδικότερα.

Ο κ. Παναγιώτου έχει ένα μοναδικό εργαλείο σε σχέση με τους συναδέρφους του στον ευρύτερο χώρο της πολιτικής: είναι πραγματικά ανεξάρτητος. Αυτό του δίνει την ευχέρεια να κάνει λάθη που έχουν αντίκτυπο μόνο στον εαυτό του. Δεν έχει να αντιμετωπίσει κανέναν εσωτερικό μηχανισμό μετά από κάθε του ατόπημα, παρά εξωτερικές πιέσεις. Οι εξωτερικές πιέσεις έρχονται σε μορφή είτε δημόσιου debate στα ΜΚΔ, δημοσιότητας στα ΜΜΕ ή κριτικής από άλλους πολιτικούς δρώντες. Και οι τρεις περιπτώσεις λειτουργούν υπέρ του ανεξάρτητου ευρωβουλευτή. Θα σταθώ όμως ειδικότερα στην τελευταία, για κλείσιμο, ευχαριστώντας προκαταβολικά όσες/ους εφτάσατε ως δαμέ.

Η “επίθεση” από τα κόμματα

Η απολογία του κ. Παναγιώτου έχει αρκετά κοινά με την “Απολογία του Σωκράτη”. Μεν με πάρετε με τες πέτρες - σε καμία περίπτωση δεν εννοώ οποιαδήποτε σύγκριση μεταξύ των δύο ως προσωπικοτήτων. Εννοώ κάποια κοινά χαρακτηριστικά και θα περιοριστώ σε δύο: 1. Την επίκληση στο συναίσθημα και 2. Την αποδόμηση των “δικαστών”.

1. Ο Σωκράτης (κατά την απόδοση του Πλάτωνα), αυτοταπεινώνεται μπροστά σε κοινό και δικαστές. Αποποιείται της σοφίας του και της διδακτικής του ιδιότητας, ενώ ταυτόχρονα κάνει λόγο στην ανιδιοτέλεια και την εργατικότητά του. Φέρνει τον εαυτό του ως λύση στα δεινά την κοινωνίας από την υποκρισία και την ιδιοτέλεια των εξουσιαστών. Ξεκινά την ομιλία του υποσχόμενος πως δεν θα χρησιμοποιήσει ρητορικά εργαλεία, αλλά κάνει άμεση επίκληση στο συναίσθημα, ως την πρώτη του γραμμή υπεράσπισης.

Συνειδητά ή όχι, το ίδιο κάνει και ο κ. Παναγιώτου. Το “καλά μου εκάμαν” είναι αυτονόητο, αλλά δεν είναι ομολογουμένως εύκολο να γίνει αποδεκτό. Το να σχολιάζεις από μόνος σου όμως, μετά το ετοιμο-γραμμένο (μπορεί και απλά ΑΙ) κείμενο απολογίας προς τους αθλητές και ευρύτερα όσους επηρεάζονται, ότι το να παραδέχεσαι το λάθος σου “δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά δύναμης”, εν σχεδόν τραγικό. Τζ' αφού επιάσαμε τους αρχαίους, ταιριάζει δαμέ τουλάχιστον μια αναφορά στην "ύβρη" και την "άτη". Η ύβρις είναι ξεκάθαρη. Η "άτη" είναι το θόλωμα, η τύφλωση του νου. Αυτή με τη σειρά της οδηγεί τον υβριστή σε νέες ύβρεις, ώσπου να διαπράξει μια πολύ μεγάλη ανοησία, να υποπέσει σε ένα πολύ σοβαρό σφάλμα, το οποίο προκαλούσε την «νέμεσιν». Στην Κύπρο είμαστε όμως - ούτε "νέμεσιν", ούτε "τίσιν" προβλέπεται να δούμε. Συνεχίζει μάλιστα για να βρει ελαφρυντικά στον εαυτό του, αναγνωρίζοντας επιλεκτικά κοινωνικά φαινόμενα. Σημειώνεται εδώ ότι δεν έγινε καν ονομαστική αναφορά στον κολυμβητή μας Μάριο Φιλίππου που φαίνεται στο video (και ζήτησε επίσημα να μην απεικονίζεται, αλλά αγνοήθηκε επιδεικτικά) ή για τις κοινωνικές πρωτοβουλίες που στηρίζουν τούτες τις κοινότητες - κάποιες μάλιστα με σημαντική και διαχρονική συμβολή από συναδέρφους του!

2. Ο Σωκράτης ενώ ουδέποτε αμφισβητεί την αρμοδιότητα του δικαστηρίου, αμφισβητεί την de facto ικανότητα των δικαστών να τον κρίνουν. Ο κ. Παναγιώτου με την αναφορά του σε ετεροχρονισμένη αντίδραση από τα κόμματα, στην οποία μάλιστα αποδίδει σκοπιμότητα, αποσκοπεί να αποδομήσει την “κατηγορούσα αρχή”. Τούτη η “αρχή” όμως δεν ήταν τα κόμματα - ήταν η κοινωνία - και προφανώς τα καλύτερα αντανακλαστικά τα είχαν τα άτομα που ξημεροβραδιάζονται στην σφαίρα της κοινωνικής ομάδας των ατόμων με αναπηρίες. Το γεγονός ότι τα κόμματα ήρταν να αντιδράσουν τόσο ετεροχρονισμένα δείχνει ακριβώς το αντίθετο από εκείνο που ευθέως υπαινίσσεται ο ευρωβουλευτής - τα κόμματα, καλώς ή κακώς, δεν ασχολούνται με τον κ. Παναγιώτου σε επισταμένη βάση.

Σε κάθε περίπτωση, κάθε λέξη πέραν της καθαρής απολογίας είναι περιττή και με τη σειρά της υστερόβουλη. Ψάχνοντας ελαφρυντικά και προσπαθώντας να εκμεταλλευτείς επικοινωνιακά τη διαδικασία απολογίας σου, (θα έπρεπε να) πετυχαίνεις το αντίθετο. Ο ευρωβουλευτής Φειδίας Παναγιώτου είναι πολιτικός και όπως κάθε πολιτικός, πρέπει να μάθει να δέχεται την κριτική με ήθος και αξιοπρέπεια. Ειδικά ως νέος πολιτικός - και το λέω από ίδια εμπειρία - πρέπει να τη δέχεται με σκέψη και ειλικρινή, βαθύ προβληματισμό. Τα χάχανα, το ανέμισμα των χεριών, ο αυθαίρετος ενικός απέναντι σε δημοσιογράφους, η υποβάθμιση της σοβαρότητας καταστάσεων και η αποποίηση ευθυνών, δεν είναι ανέκδοτο. Και όταν παραγωγοί τούτης της παρωδίας είναι πολιτικοί, ακόμα χειρότερα.